बृहन्मुंबई प्रतिनिधी :
दि. ०६ सप्टेंबर २०२४
संपूर्ण महाराष्ट्रात गणेशोत्सव मोठ्या प्रमाणात साजरा केला जातो. यावर्षी, हा 10 दिवसांचा उत्सव 7 सप्टेंबरपासून सुरू होणार आहे. महाराष्ट्रात असे अनेक राजकीय नेते आहेत ज्यांनी राजकारणाच्या जगात पाऊल ठेवण्यापूर्वी गणेश मंडळांचे नम्र “कार्यकर्ते” (स्वयंसेवक) म्हणून काम केले आहे.
सार्वजनिक गणेश मंडळांच्या माध्यमातून, भावी नेत्यांना वित्त व्यवस्थापित करणे, मानव संसाधन व्यवस्थापन आणि विविध संस्थांमधील समन्वय स्थापित करणे यासारखी विविध प्रमुख कौशल्ये पार पाडता येतात, असे बृहन्मुंबई सार्वजनिक गणेशोत्सव समन्यायी समितीचे (बीएसजीएसएस) अध्यक्ष नरेश दहिबावकर म्हणतात.
पीटीआयशी बोलताना दहिबावकर म्हणाले की, राष्ट्रवादीचे नेते आणि महाराष्ट्राचे मंत्री छगन भुजबळ आणि केंद्रीय मंत्री मुरलीधर मोहोळ हे काही नेत्यांपैकी आहेत, जे राजकारणात मोठे होण्यापूर्वी अनुक्रमे मुंबई आणि पुण्यातील गणेश मंडळांशी संबंधित होते.
मध्य मुंबईतील भायखळ्यातील अंजिरवाडी सार्वजनिक मंडळाचे अध्यक्ष असलेले भुजबळ नगरसेवक, नगराध्यक्ष आणि नंतर कॅबिनेट मंत्री बनले. मोहोळ, नगरसेवक आणि पुण्याचे माजी महापौर, त्यांनी यंदाच्या लोकसभा निवडणुकीत भाजपचे उमेदवार म्हणून विजय मिळवला आणि त्यानंतर त्यांची केंद्रीय सहकार आणि नागरी विमान वाहतूक राज्यमंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली, असे त्यांनी सांगितले.
गणेशोत्सवादरम्यान निवडणूक आचारसंहिता लागू होऊ नये यासाठी आपण दोन महिन्यांपूर्वी मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांना पत्र लिहून विनंती केली होती, ती मागणी मान्य करण्यात आल्याचे दहिबावकर यांनी सांगितले. महाराष्ट्रात विधानसभेच्या निवडणुका नोव्हेंबरच्या मध्यावर होण्याची शक्यता आहे.
“एखाद्या मंडळाचा स्वयंसेवक किंवा त्याचे पदाधिकारी राजकारणी बनले आणि त्यांनी संस्थेला देणगी दिली, तर ते निवडणुकीचे वर्ष असो वा नसो, त्याचे पोस्टर लावणे बंधनकारक असते. उत्सवाच्या काळात देणग्यांचा वापर केला जातो कारण खर्चही वाढला आहे. आपल्याला सीसीटीव्ही कॅमेरे लावावे लागतात,” असेही दहिबावकर पुढे म्हणाले.
दहिबावकरांच्या मते, राजकारण्यांसोबतच, सार्वजनिक गणेश मंडळांनी नवोदित कलाकारांसाठीही सांस्कृतिक उपक्रमांतून त्यांची प्रतिभा दाखवण्यासाठी व्यासपीठ म्हणून काम केले आहे.
“परंतु लाऊडस्पीकरवर रात्री 10 वाजेच्या मुदतीमुळे उत्सवादरम्यान कोणतेही संगीताचे कार्यक्रम आणि नाटके नसल्यामुळे, नवीन कलाकारांना संधी मिळणेही बंद झाले आहे. अनेक नाट्य आणि चित्रपट क्षेत्रातील मान्यवरांनी स्थानिक गणेश मंडळांनी आयोजित केलेल्या नाटकांना त्यांचे कला क्षेत्रातील पदार्पण म्हणून श्रेय दिले आहे. ,” असे ते पुढे म्हणाले.
उपनगरातील 3,300 सार्वजनिक गणेश मंडळे आणि 8,700 गृहनिर्माण संस्था बीएसजीएसएसकडे नोंदणीकृत आहेत, असे ते म्हणाले. “आता ऑनलाइन परवानग्या एका वर्षाऐवजी पाच वर्षांच्या कालावधीसाठी वैध आहेत. मात्र वाहतूक आणि पोलिस विभाग दरवर्षी उंचीबाबतचे नियम पाळले जात आहेत की नाही, हे तपासतात,” असे ते म्हणाले. प्रत्येक मंडळामध्ये “गणसेवक” असतात, जे सुरक्षा आणि सुरक्षेच्या बाबतीत स्थानिक पोलिसांशी समन्वय साधतात. महिलाही मोठ्या संख्येने स्वयंसेविका म्हणून सहभागी होतात.
“उत्सव फक्त 10 दिवसांसाठी असतो, परंतु गणेश मंडळे वर्षभर सक्रिय असतात, विविध सामाजिक उपक्रम राबवतात. साथीच्या काळात, समन्वय समितीच्या प्रयत्नांमुळे 730 कोविड-19 रुग्णांना वाचवण्यात आले. उत्सवादरम्यान शहरात कधीही जातीय किंवा धार्मिक तेढ निर्माण झाली नाही. आम्ही ही आमची उपलब्धी मानतो. डोंगरी सारख्या काही ठिकाणी मुस्लिम गणेश मंडळांचे प्रमुख आहेत,” असेही ते म्हणाले.
व्यावसायिक पैलूंबद्दल बोलताना ते म्हणाले की गणेशोत्सवादरम्यान काही कोटींची उलाढाल होते कारण गणेश मूर्तींव्यतिरिक्त बांबू, ताडपत्री, सजावटीचे साहित्य, फुले, फळे, सुका मेवा, वाद्ये आणि मिठाई यासारख्या विविध वस्तूंची आवश्यकता असते. त्यामुळे “सरकारला वस्तू आणि सेवा कराच्या (जीएसटी) रूपाने महसूल मिळतो,” ते म्हणाले.
